Czym jest Cyfrowy Paszport Produktu i na czym polega?

Nadchodzi rewolucja w dostępie do danych o produktach. Już wkrótce Cyfrowy Paszport Produktu ujawni pełną historię każdego towaru. Warto zatem wiedzieć, jak ta zmiana wpłynie na producentów i cały europejski rynek.

Na czym polega Cyfrowy Paszport Produktów?

Cyfrowy Paszport Produktu (ang. Digital Product Passport, w skrócie DPP) to elektroniczny zapis, który gromadzi kompleksowe dane na temat konkretnego produktu. Zawiera on informacje obejmujące cały jego cykl życia, począwszy od pozyskania surowców, poprzez etapy produkcji i dystrybucji, aż po możliwości naprawy, ponownego użycia i recyklingu. Głównym celem tego rozwiązania jest zwiększenie transparentności w łańcuchach dostaw oraz dostarczenie konsumentom, firmom i organom regulacyjnym rzetelnych wiadomości. Paszport ma być łatwo dostępny za pośrednictwem nośnika danych, takiego jak kod QR lub tag NFC, umieszczonego na produkcie lub jego opakowaniu.

Inicjatywa ta stanowi jeden z ważniejszych elementów Europejskiego Zielonego Ładu i strategii na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym. Celem jest odejście od modelu konsumpcyjnego na rzecz bardziej zrównoważonego podejścia. Informacje zawarte w paszporcie pozwolą na świadome podejmowanie decyzji zakupowych: 

• konsument zyska wiedzę na temat śladu węglowego produktu, jego składu chemicznego, pochodzenia materiałów czy instrukcji dotyczących właściwej utylizacji;
• to narzędzie ma również ułatwić firmom zarządzanie zasobami i spełnianie coraz bardziej rygorystycznych wymogów środowiskowych Unii Europejskiej.

Jaki jest główny cel wprowadzenia Digital Product Passport (DPP)?

Jak zaznaczono wcześniej, głównym motorem napędowym dla wprowadzenia DPP jest potrzeba transformacji europejskiej gospodarki w kierunku zrównoważonego rozwoju. Paszportyzacja ma na celu dostarczenie transparentnych i wiarygodnych informacji, które wzmocnią pozycję konsumenta. Dzięki łatwemu dostępowi do danych o produkcie każda osoba będzie mogła dokonać bardziej świadomego wyboru, kierując się nie tylko ceną, ale także wpływem produktu na środowisko i społeczeństwo. To z kolei ma stymulować producentów do oferowania bardziej ekologicznych i trwalszych towarów, które można łatwo naprawić lub poddać recyklingowi po zakończeniu ich życia.

Z perspektywy biznesowej wdrożenie cyfrowego paszportu ma przynieść szereg korzyści, wykraczających poza samo spełnienie obowiązków regulacyjnych:

• ustrukturyzowane dane produktowe usprawnią zarządzanie łańcuchem dostaw, ułatwią identyfikację potencjalnych ryzyk i pozwolą na optymalizację procesów logistycznych;
• firmy, które wdrożą to rozwiązanie, zyskają również przewagę wizerunkową, budując reputację transparentnych i odpowiedzialnych marek;
• w dłuższej perspektywie DPP ma stać się fundamentem dla nowych modeli biznesowych opartych na usługach, takich jak wynajem produktów czy programy ich odnawiania.

Proces i zakres wdrożenia Cyfrowego Paszportu Produktu

Wdrożenie DPP ma nastąpić w 2026 roku, ale będzie odbywać się stopniowo. Zostało podzielone na etapy, aby dać przedsiębiorstwom czas na adaptację. Jako pierwsze obowiązkiem paszportyzacji zostaną objęte sektory o dużym wpływie na środowisko. Zgodnie z rozporządzeniem unijnym, pionierskimi kategoriami produktów będą baterie przemysłowe i akumulatory pojazdów elektrycznych. Następnie regulacje obejmą kolejne branże, w tym tekstylia, elektronikę użytkową, meble oraz materiały budowlane. Harmonogram wprowadzania paszportów dla poszczególnych grup produktowych będzie sukcesywnie publikowany przez Komisję Europejską w formie aktów delegowanych.

Nośnikiem informacji dla Cyfrowego Paszportu Produktu będzie unikalny identyfikator umieszczony bezpośrednio na produkcie, jego etykiecie, opakowaniu lub w dołączonej dokumentacji. Najczęściej będzie to kod QR, ale rozważane są również inne technologie, takie jak tagi NFC czy RFID, które umożliwiają bezprzewodową transmisję danych. Po zeskanowaniu identyfikatora użytkownik zostanie przekierowany do bazy danych, gdzie znajdzie wszystkie informacje zawarte w paszporcie. System ma być zdecentralizowany, co oznacza, że dane będą przechowywane i zarządzane przez podmioty gospodarcze wprowadzające produkt na rynek.

Cyfrowy Paszport Produktu w praktyce

Z perspektywy użytkownika końcowego działanie Cyfrowego Paszportu Produktu będzie niezwykle proste. Konsument, skanując kod QR za pomocą smartfona, uzyska natychmiastowy dostęp do dedykowanej strony internetowej lub aplikacji. Znajdzie tam kluczowe informacje: od składu surowcowego i kraju pochodzenia, przez ślad środowiskowy, aż po szczegółowe instrukcje dotyczące naprawy, konserwacji i recyklingu. To wyjaśnia, na czym polega cyfrowy paszport produktów – na udostępnieniu kluczowych danych w przystępnej formie. Dostęp do informacji będzie zróżnicowany w zależności od odbiorcy – inne dane zobaczy konsument, inne serwisant, a jeszcze inne organy nadzoru rynkowego.

Aby system działał sprawnie w całej Unii Europejskiej, kluczowe jest zapewnienie interoperacyjności i standaryzacji danych. Oznacza to, że informacje zawarte w paszportach będą musiały być prezentowane w ujednoliconym formacie, niezależnie od producenta czy kraju pochodzenia produktu. Komisja Europejska we współpracy z organizacjami normalizacyjnymi pracuje nad stworzeniem wspólnych standardów technicznych i modeli danych. Dzięki temu system będzie spójny, a dane łatwe do porównywania i automatycznego przetwarzania, co ma fundamentalne znaczenie dla jego efektywności i powszechnej akceptacji na rynku.

Znaczenie paszportyzacji produktów dla przedsiębiorstw

Dla przedsiębiorstw paszportyzacja produktów to zarówno wyzwanie, jak i ogromna szansa na rozwój. Konieczność zbierania, weryfikowania i udostępniania szczegółowych danych o produktach wymusi na firmach wdrożenie nowych systemów informatycznych oraz reorganizację wewnętrznych procesów. Skuteczne wdrożenie cyfrowego paszportu wymaga specjalistycznej wiedzy. 

Wsparcie ze strony doświadczonych partnerów, takich jak TOMAI Factory System, specjalizujących się w cyfryzacji procesów produkcyjnych, może znacząco uprościć adaptację do nowych regulacji i pomóc wykorzystać potencjał danych do optymalizacji działania całego przedsiębiorstwa. Duże znaczenie w tym procesie będzie miała sztuczna inteligencja.

AI a Cyfrowy Paszport Produktu

Połączenie technologii AI i paszportu cyfrowego otwiera zupełnie nowe horyzonty w zakresie zarządzania cyklem życia produktu. Ogromne zbiory danych gromadzone w ramach DPP stają się cennym zasobem, który może być analizowany przez algorytmy sztucznej inteligencji. AI może na przykład identyfikować wzorce zużycia produktów na podstawie danych od użytkowników, co pozwoli producentom na projektowanie trwalszych i bardziej niezawodnych towarów w przyszłości. Analiza danych z łańcucha dostaw umożliwi z kolei optymalizację tras transportu i redukcję śladu węglowego, co jest kluczowe dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju.

Systemy oparte na sztucznej inteligencji mogą również zautomatyzować procesy związane z recyklingiem i gospodarką o obiegu zamkniętym. Na podstawie informacji z Cyfrowego Paszportu Produktu inteligentne sortownie odpadów będą mogły precyzyjnie identyfikować materiały i kierować je do odpowiednich strumieni recyklingu. AI może także wspierać modele biznesowe oparte na usługach, takie jak konserwacja predykcyjna. Analizując dane o stanie technicznym produktu, system będzie w stanie przewidzieć potencjalne awarie i z wyprzedzeniem zlecić niezbędne działania serwisowe, minimalizując przestoje i wydłużając żywotność urządzeń.